Highlight

Herlevend Deshima

Een VPRO-mediaproject rond de voltooiing van de herbouw van Deshima, bestaande uit twee radio-documentaires en artikelen in de VPRO Gids in december 2016.

Twee eeuwen lang was het bruggetje tussen Nagasaki en het piepkleine handelseiland Deshima het enige contact tussen Japan en het Westen. Van de Shogun mocht vanaf 1641 alleen Nederland handel drijven met Japan, zolang dat gebeurd vanaf de gesloten enclave Deshima in de baai van Nagasaki. Deshima was amper twee voetbalvelden groot en belangrijker als doorgeefluik voor wetenschappelijke kennis dan als handelspost. Vanaf 1853 verloren de Hollanders hun speciale positie, raakte Deshima in verval en verdwenen haar contouren langzamerhand in het stratenplan van de groeiende stad. Maar de inwoners van Nagasaki zijn Deshima nooit vergeten.

De reconstructie van het handelseilandje is al bezig sinds 1951, maar de eerste vijftig jaar waren nodig om stukje bij beetje het land aan te kopen van wat ooit Deshima was. Pas deze eeuw kon de herbouw beginnen, maar in 2017 wordt de restauratie voltooid.
Het sluitstuk – de hernieuwde brug ontworpen door een Belgische architect – zal met het nodige ceremonieel worden geopend. De restauratie heeft dan 100 miljoen euro gekost, waarvan 10 miljoen op eigen initiatief is opgebracht door de plaatselijke bevolking – wat veel is voor en stad met amper een half miljoen inwoners.

De Nederlandse Japankenner Matthi Forrer reist regelmatig naar Nagasaki om te adviseren bij de restauratie van Deshima.
Hij staat dan vaak voor een overvolle zaal te vertellen over die tijd. De inwoners zijn trots op hun geschiedenis, en vragen dan of Deshima ook zo leeft in Nederland. Als Forrer ze moet teleurstellen, begrijpen ze daar niets van. Want via het bruggetje tussen de enclave en de stad kwam Japan in contact met zoveel belangrijke kennis? Ja; door Deshima werd Japan toch de moderne tijd ingetrokken?

Deshima is een belangrijk stuk Japanse geschiedenis, dat is duidelijk. En ook een voorbeeld bij uitstek van Hollandse durf en ondernemerschap, in lijn met de VOC-mentaliteit (dixit Balkenende) en Gouden Eeuw-koopmansgeest (dixit Rutte). En daarmee blijft Dejima niet alleen het waaiervormige Nederlands visitekaartje waarmee de Nederlandse delegaties en onze koning kunnen wapperen als ze de Japanse banden komen verstevigen, maar ook een bron van twijfel voor veel Nederlanders: moet je zo’n VOC-symbool nou wel zo enthousiast exploiteren?

Dus hoe moeten we tegen deze unieke plek aankijken? Zou Deshima voor ons Nederlanders een andere betekenis kunnen krijgen naast die we al kennen, een betekenis waar we wat aan hebben voor de toekomst? De eerste lezing van Forrer in Nagasaki heette niet voor niets: ‘Ons Deshima’; het is ook deel van de Nederlandse geschiedenis, zegt Forrer, en niets om je voor te schamen. En wat betekent Deshima voor de moderne Japanners, die nog altijd in een relatief gesloten land leven? Zou het herlevende Deshima een belangrijk symbool kunnen worden voor het belang van dialoog tussen de naties in deze wereld?

Lees hier meer over het project

Uitzending:
11 en 18 december 2016 11:30-12:00
NPO Radio 1
VPRO-Geschiedenisprogramma Onvoltooid Verleden Tijd (OVT)

WEBSITE: Marten Minkema

Photo: Collection from the Historiographical Institute of the University of Tokyo